Gobela Ikastola

Ikastolaren ibilbidea

60ko eta 70eko hamarkadak

Gobela Ikastola hirurogeiko hamarkadan sortu zen, 1965ean, Erromo eta Areetako familia talde batek euskaran, euskal kulturan eta ikuspegi pedagogiko berri batean oinarritutako eskola bat bultzatzea erabaki zuenean. Testuinguru hartan, eskola frankista gaztelaniazkoa zen nagusi irakaskuntzan, nahiz eta inguruan jada horrelako hezkuntza-ekimenak sortzen hasiak ziren, modu klandestinoan.

Hastapenak oso apalak izan ziren. Andereño batek 11 umerekin hasi zuen jarduera, familia sustatzaileetako baten jabetzako eraikin bateko bigarren solairuko gela batean, Areetako Kale Nagusian, Muebles La Vizcainaren gainean. Hurrengo hilabetean, taldea lekuz aldatzen joan zen. Familiek eta ikasleen kopuruak gora egin ahala, ikastola Erromoko elizako sotoetara lekualdatu zen, eta bertan beste irakasle bat gehitu zen. Uholde ugarien ondorioz, materialaren zati handi bat galdu zen, eta horrek beste lekualdaketa bat eragin zuen, oraingoan sakristiara.

1966-1967 ikasturterako, familia batek Gobela kaleko 16 eta 18 zenbakietan zuen txaletaren erdia alokatu zen, eta handik gutxira eraikin osoa hartu zen. 1968an, ahalegin kolektibo handi baten ondoren, Ikastola Gobela izenpean legeztatzea lortu zen. 1971n, OHO ezarri zuen Hezkuntzari buruzko Lege Orokorra onartu zenean, ikastetxeak ez zituen jada betetzen eskatutako gutxieneko baldintzak (patioak, ikasgelen azalera, etab.), eta, ondorioz, 5. mailatik aurrera, ikasleek Algortako ikastolara jo behar izan zuten.

Hasieratik bertatik, egoera ekonomikoa izan zen zailtasun nagusietako bat, ikastola herri-proiektu gisa ulertzen baitzen. 135 bazkide laguntzaile izan arren, baliabideak ez ziren nahikoak aurrekontua estaltzeko. Familiek borondatezko ekarpenak egiten saiatu ziren izenik gabeko gutun-azaletan, baina sistemak ez zuen funtzionatu. Egoera horren aurrean, udetan garagardotegi bat antolatu zen ikastolako patioan —lehen urtean 1.000.000 pezetako superabita lortu zen—, eta taberna bat Erromoko jaietan. Gainera, irakasleek antzinatasun-osagarriei uko egin zieten eta, zegokienik ez bazen ere, kooperatibisten eta beren seme-alaben kuotak ordaindu zituzten, dirulaguntza publikoak iritsi arte.

Beste erronka garrantzitsu bat irakasle euskaldunak aurkitzeko zailtasuna izan zen. Alde batetik, gutxi ziren lanerako prest zeudenak, eta, bestetik, ikastolako lan-baldintzak beste ikastetxe batzuetakoak baino eskasagoak ziren: gizarte-segurantzarik eza, soldata baxuagoak eta etorkizun profesional zalantzagarria. Testuinguru horretan, plaza batzuk titulurik gabeko maisu-maistrekin bete ziren. Irakasleek ordu luzeak ematen zituzten materialak eskuz prestatzen, itzulpenak egiten, beste irakasleekin biltzen eta metodologiak egokitzen.

Horri guztiari poliziaren presioa gehitu behar zitzaion. Guardia Zibila eta Polizia aldizka joaten ziren ikastolara oztopoak jartzera, eta mehatxuak edo dei anonimoak ez ziren ezohikoak. Ikuskapenen helburu nagusia titulurik gabeko irakasleak identifikatzea eta irakaskuntza gaztelaniaz ematen zela egiaztatzea zen. Administrazio frankistaren logikaren arabera, irakaskuntza elebiduna pertsona euskaldunak erdalduntzeko tresna izan behar zen, eta horren arabera soilik onartzen zen. Praktikan, ordea, euskara komunikazio-hizkuntza nagusi gisa erabiltzen zela eta elebitasuna helburu horrekin bat ez zetorrela ikusita, ikastolaren jarduerarekiko mesfidantza, zaintza eta kontrolak areagotu egin ziren. Egoera horiei aurre egiteko, irakasle batzuek tituluak uzten zituzten, gaztelaniazko muralak eta koadernoak beti prest edukitzen ziren, eta ikuskapenak ohartarazpen honekin amaitzen ziren maiz: «Kontuz biribilketekin» (euskal kantak). Testuinguru horrek guztiak, ikasleen etorkizun akademikoari buruzko ziurgabetasunarekin batera, kezka sortzen zuen familien artean, baina aldi berean konpromiso kolektiboa ere indartzen zuen.

80ko eta 90eko hamarkadak

Lokarria aldizkariaren 11. zenbakian (1989ko martxoa), Felix Etxebarria, Xabier Landa eta Kike Bediagari egindako elkarrizketan, helburu nagusitzat euskara eta euskal kulturan oinarritutako Euskal Eskola Publiko bakarra eraikitzea aipatzen zen. Gobelak ikastolen eta eskola publikoaren arteko bateratze-prozesuaren aldeko apustua egin zuen, eta ikastolak doakoak izatea defendatu zuen.

1993ko maiatzean, Eusko Jaurlaritzak sare publikoa bateratzeko Legea zabaldu zuen, ikastolei bertan integratzeko edo itunpeko sarean geratzeko aukera eskainiz. Titulartasuna aldatzeko indarrean zegoen Kooperatiben Legeak eskatzen zuen bi hereneko gehiengoa saihesteko —eta gehiengo argirik gabe proiektua blokeatuta gera zitekeen beldurrez—, bi aukeren arteko aldez aurreko akordioa lortu zen. Lehen bozketa bat egitea adostu zen, bigarren bozketa egiteko aukera zehazteko; bigarren bozketa hori aho batez babestuko zen eta aktan jasoko zen. Batzarra sare publikoan sartzearen alde agertu bazen ere, azkenean adostasuna hautsi egin zen.

Une horretatik aurrera, bide berriak aztertzen hasi ziren. 1995eko irailean, ikasleek, familiek eta irakasleek sare publikoaren aldeko jarrera hartu zuten, eta ikasturte batez Artatzan garatu zuten jarduera. Bertan eman zitzaion behin betiko ikusgarritasuna Gobela Ikastolari, eta, azkenik, 1996ko irailean, ikastetxea gaur egun dagoen eraikinera lekualdatu zen, Getxoko Neguri auzoan, Goierri kaleko 14. zenbakian.